koprechts home De WTL artikelen


Samenvatting en conclusie

Ook na halvering van het luchtverkeer en de bijbehorende negatieve effecten blijft Nederland goed met de wereld verbonden

Krimp

De goede internationale verbinding van Nederland via Schiphol veroorzaakte zoveel hinder en uitstoot dat deze negatieve effecten fors omlaag moeten. Dat is nog steeds het geval. Veronderstel dat vanwege het klimaat, de natuur en/of de leefomgeving een of meer negatieve effecten op zijn minst gehalveerd moeten worden, terwijl huidige maatregelen voor vermindering te kort schieten of te laat komen. Veronderstel dat dan het luchtverkeer gehalveerd zou moeten worden, welke gevolgen heeft dit voor de internationale verbondenheid?

Conclusie
De mate van verbondenheid van Nederland uit 2019 kan inderdaad bereikt worden via een netwerk van geselecteerde bestemmingen met vluchten die de helft van het oorspronkelijke luchtverkeer vormen. Daardoor worden alle negatieve effecten daarvan op leefomgeving, klimaat, natuur en externe veiligheid eveneens gehalveerd. Bestemmingen en vluchten die niet aan verbondenheid bijdragen, kunnen afgeschaft worden. Dit is het “scenario van 250k vluchten” dat op de onderstaande webpagina’s wordt uitgelegd.

In dit scenario verbetert de balans tussen het maatschappelijk nut van verbondenheid en de maatschappelijke kosten van de negatieve effecten. Deze resultaten komen overeen met de doelstellingen uit het regeerakkoord 2021.

Echter, werkgelegenheid van Schiphol in dit akkoord is niet meer relevant, gezien de grote vraag naar personeel in de Randstad en omgeving.
De regering wilde de hub functie behouden. De hub had in 2019 echter niet alleen verbindend luchtverkeer waarvoor het streven naar behoud inderdaad volkomen op zijn plaats is. Maar het willen behouden van maar liefst 120 overtollige bestemmingen en circa 210.000 overtollige vluchten (vaak met een budgetkarakter) is volstrekt misplaatst. Door Schiphol tot zijn verbindingsfunctie te beperken, blijft het echte maatschappelijk nut van het grote luchtvaartnetwerk behouden.

De verbindingsfunctie van Schiphol
Met de verbindingsfunctie verbindt Schiphol Nederland goed met de wereld, conform het regeerakkoord 2021. De WTL heeft geconstateerd dat deze verbondenheid gerealiseerd wordt met 212 zakelijke, toeristische en vakantiebestemmingen uit 2019. Deze zijn grotendeels door de minister van I&W geselecteerd. Voor OD-passagiers zijn in dit netwerk 290.000 goed geselecteerde vluchten nodig. Daarvan kan de HSL 40.000 vluchten overnemen.

Met netto 250.000 nuttige vluchten en de inzet van de trein brengt dit de negatieve luchtvaarteffecten en de maatschappelijke kosten tot de helft terug van die in 2019. Het maatschappelijke nut van de goede verbinding was en blijft hoog.

In het intercontinentale netwerk trad in 2019 onderbenutting van de stoelcapaciteit van grote vliegtuigen op omdat de thuismarkt klein is en de vliegfrequenties redelijk hoog waren. Die lege stoelcapaciteit werd door zeer veel transferpassagiers gevuld.

Door een vermindering van de vliegfrequenties die nog wel bij de vraag van de thuismarkt passen, kan het aantal van 26 miljoen transferpassagiers tot 8 miljoen beperkt worden. Dit betrekkelijk geringe deel van het transfervervoer behoort ook tot de verbindingsfunctie van Schiphol. De overige 18 miljoen transferpassagiers waren voor de verbinding overbodig.

Het aantal OD-passagiers dat internationale verbinding nodig heeft bedraagt in het 250k-scenario van de WTL circa 34 miljoen van de 45 miljoen in 2019. Het totale aantal passagiers inclusief transfer bedraagt in het scenario 42 miljoen van de 71 miljoen in 2019. Schiphol richt zich zo primair op luchtvervoer van en naar de thuismarkt.

Het maatschappelijke nut van verbinding is even hoog als in 2019. De maatschappelijke kosten van de negatieve effecten zijn 50% lager dan in 2019. Schiphol tot dit netwerk beperken en de HSL inschakelen levert een aanzienlijke verbetering van de maatschappelijke balans op. Tabel

De overtollige budgetfunctie van Schiphol
De budgetfunctie omvatte in 2019 210.000 directe vluchten naar onder meer 120 overige bestemmingen die voor de verbondenheid van Nederland niet van belang zijn. Deze werden gebruikt door 11 miljoen OD-passagiers en 18 miljoen transferpassagiers.Deze functie dient de omzet van de luchtvaartsector, niet de verbinding van Nederland. De vliegtickets van beide soorten passagiers waren goedkoper dan die in de verbindingsfunctie.

De meeste van de 11 miljoen OD-passagiers werden in 2019 door Low Cost Carriers (LCC) goedkoop naar Europese steden vervoerd. De kans is groot dat low cost vluchten terugkomen, al zal de ticketbelasting een dempend effect hebben. Als accijns op kerosine wordt ingevoerd, zal het ultragoedkope vliegen grotendeels verdwijnen.

KLM en andere carriers trokken in 2019 met lagere ticketprijzen de 18 miljoen overtollige transferpassagiers aan uit een fel concurrerende overstapmarkt. Na corona wordt daar nu weer naar gestreefd. Als ook de transferpassagiers op vertrekkende vluchten vanaf Schiphol ticketbelasting zouden moeten betalen, neemt de vraag naar overtollige overstapvluchten via Schiphol af. Dat levert Nederland geen nadeel op, wel het voordeel van lagere negatieve effecten. Het zou wel rechtvaardig zijn om TRANSIT-passagiers (die bij een tussenstop in hun vliegtuig blijven zitten) geen ticketbelasting in rekening te brengen.

Het maatschappelijke nut is in de budgetfunctie beperkt tot enige welvaart van de OD-passagiers (“goedkope pretvluchten”). De maatschappelijke kosten van de negatieve effecten bedroegen 42% van het totaal in 2019. Hervatting van dit vervoer leveren de regering en de luchtvaartsector hoge kosten op, omdat ze onder andere halvering van de uitstoot in 2030 onmogelijk maken. Onder andere moet het teveel aan CO2 met veel biokerosine en NOx met dure stikstofruimte gecompenseerd worden en blijven de te grote hinder en de slaapverstoring onoplosbaar. Als deze functie bij krimp zou vervallen heeft Nederland er weinig nadeel bij, wel de voordelen van de verbindingsfunctie.

Krimp naar 440.000 vluchten
Bij de door IenW ingezette krimp naar 440.000 vluchten is het zaak de verbindingsfunctie en daarmee het maatschappelijke nut van Schiphol uit het regeerakkoord volledig te behouden. Dat kan door de krimp met behulp van prijsverhoging en een plafond op luchtverkeer te beperken tot krimp van de budgetfunctie. Uiteraard is daarvoor medewerking van Sky Team (transferpassagiers) en Low Cost Carriers (stedenvluchten) nodig.

Groei van de vraag naar verbinding
De verbindingsfunctie kan totaal 33% groei van de vraag naar verbinding van OD-passagiers opvangen door de 8 miljoen aanvullende transferpassagiers geleidelijk door OD-passagiers te vervangen. Zijn geen transferpassagiers meer benodigd, dan kan het aantal door de HSL over te nemen korte vluchten verhoogd worden tot 60.000, terwijl intercontinentaal bij gelijkblijvend luchtverkeer nog meer grote toestellen worden ingezet.

Bij 1,5% jaarlijkse vraaggroei van luchtvervoer van en naar Nederland kan Schiphol nog circa 20 jaar met 250.000 vluchten uit de voeten. Aangezien het luchtverkeer niet groeit nemen de negatieve effecten in deze periode ook niet toe. Integendeel, door de huidige maatregelen kunnen ze verder afnemen.

Lees verder bij Het regeerakkoord

Terug naar de inhoudsopgave